Clear Skies - Waarnemen: Waarneemverslagen 2009

Pagina update: 4 juni 2010

Sutherland, Zuid-Afrika (15-18 november 2009)

Half november was ik in Zuid-Afrika waar ik van zondag 15 tot woensdag 18 november voor de derde keer in Sutherland heb waargenomen. Bij Jurg Wagener's Sterland Boerdery had ik opnieuw de beschikking over een Celestron 11" CPC.
Het PDF icoontje hierboven opent het waarneemplan waarmee ik zoveel mogelijk nieuwe objecten in beeld probeerde te krijgen.

Waarneemtijd: 14:45 uur Telescoop: 11" CPC Vastgelegde waarnemingen: 227

in sterrenbeelden: Capricornus, Carina, Cetus, Columba, Eridanus, Fornax, Horologium, Hydrus, Indus, Lepus, Mensa, Orion, Pavo, Reticulum, Sculptor & Tucana

Carbonsterren: 13 Open Clusters: 16 Globular Clusters: 28 Nevels: 1 Planetaire Nevels: 5 Sterrenstelsels: 162 Dubbelsterren: 2

zondag 15 november

Om twee uur 's middags vertrek ik vanuit Hermanus naar Sutherland. Via Worcester en Touwsrivier (bavianen op de weg) kom ik uit bij Matjiesfontein. Vanaf daar is het nog 110 kilometer naar Sutherland, recht door de Karoo woestijn.

Wanneer ik om zes uur het dorp binnenrijd zie ik Jurg bij de waarneemplaats staan. Het blijkt dat de stroom is uitgevallen. Ik kan meteen door naar het guesthouse maar ik moet er rekening mee houden dat er tot de electriciteit terug is er geen enkel restaurant open zal zijn. Het probleem is naar verwachting even na zes uur verholpen.

Bij het guesthouse zit de Zuid-Afrikaanse astronoom Auke Slotegraaf buiten op het terras. Hij is deze week ook in Sutherland om waar te nemen.
Om half acht begint het al aardig te schemeren terwijl er nog nergens een lamp brandt. De aardschaduw is zoals zo vaak hier mooi zichtbaar. Het duurt even, maar net als Jurg's vrouw Rita voor mij wat eten op tafel zet komt het electriciteitsnet weer tot leven. Ergens is het wel jammer dat de electriciteit terug is, één van de donkerste plaatsen op aarde had vannacht nóg donkerder kunnen zijn!

Weersomstandigheden

Transparantie: 5/5 Seeing: 7/10 Grensmagnitude: ±6.5 Maximale SQM: 21.93

Het is kraakhelder en de lucht is erg droog. De seeing is vrij goed. Tot elf uur waait het licht, tot twee uur is het windstil waarna er wat bewolking binnendrijft en de wind de kop weer opsteekt. Nooit eerder heb ik ergens waargenomen waar het zo donker was zoals het hier vannacht is.

Details

Tijd: 22:45 - 2:10 Telescoop: 11" CPC (Alt/Az) Waargenomen objecten: 64 in sterrenbeelden: Sculptor, Fornax & Horologium

Carbonsterren: 3 Sterrenstelsels: 60 Dubbelsterren: 1

Even voor negen uur ben ik op de waarneemplaats. Helaas blijkt daar dat Jurg geen adapter heeft om een 2-inch diagonaal aan de telescoop te bevestigen. Jammer, want ik had speciaal vanuit Nederland drie grote oculairen meegenomen... Gelukkig heb ik ook vier 1.25 inch oculairen bij me. Het is meteen duidelijk hoe geweldig de omstandigheden hier -weer- zijn. Voor de lol doe ik eerst een SQM meting en kom meteen uit op 21.82; hoger dan de hoogste meting die ik hier vorig jaar in oktober deed. Ik sluit m'n laptop aan op de telescoop en lijn uit met behulp van NexRemote. Het is even wennen om de knoppen van de Logitech controller te herkennen maar al snel kan ik de telescoop weer draadloos bedienen.
Voor ik ga waarnemen stel ik eerst mijn camera direct naast de waarneemplaats op. De Magellaanse wolken staan al mooi hoog en vormen prachtige objecten voor fotografie vanaf het statief. En wie weet... misschien vliegt er wel een vroege Leonide tussendoor. Daar heb ik tenminste op gehoopt sinds ik mijn nieuwe lens kocht. Ik stel de camera in om opnamen van 25 seconden te maken. Inmiddels is ook Auke aangekomen. Hij komt hier veel vaker en gaat vanavond de sterrenhemel te lijf met een verrekijker op een statief. Om te beginnen zijn er sterrenstelsels in Sculptor. Het sterrenbeeld is net voorbij de transit maar staat nog erg hoog in het westen. Met een "alt/az" opgestelde telescoop zoals deze CPC is het makkelijker waarnemen wanneer een object niet te dicht bij de zenit staat, net zoals dat bij een equatoriaal opgestelde telescoop geldt voor de polen. De meeste stelsels zijn klein en vrij zwak, maar een paar laten wat detail zien. In IC5332 en NGC7713 is structuur zichtbaar. Bij de waarneming van IC5358 kan ik de dubbelster Delta Sculptoris meepikken. Het stelsel staat bovendien gelijktijdig in beeld met IC5353, en nog een vlekje. Dat vlekje blijkt het stelsel IC5354 te zijn. Omdat het ondanks de vrij hoge magnitude duidelijk zichtbaar is kan ik het toch toevoegen aan de gids. Het stelsel NGC7793 is groot en mooi en laat ook structuur zien.
Net na half twaalf, tussen twee waarnemingen in is opeens alles een fractie van een seconde felwit verlicht. Alsof iemand een foto maakt met een flitslamp. Auke roept: "What the hell was thát?!" Vorig jaar heb ik hier ook zo'n flits gezien en toen stond er achter me een groot spoor in de lucht van de meteoor die de lichtflist veroorzaakte. Dat spoor staat er nu ook even, al lost het snel op. Maar... dit spoor staat direct rechts boven de Grote Magellaanse Wolk! Het zou toch niet..... Mijn camera is ingesteld om na iedere belichting onmiddellijk zelf een darkframe te maken en toe te passen waardoor iedere belichting van 25 seconden feitelijk 50 seconden duurt. Maar als deze vuurbal nou tijdens de belichting was, dan... Ik bekijk de resterende twee stelsels in de tour en loop daarna naar de camera. Op het scherm zie ik dat het een prachtige opname is geworden! Ik heb mijn nachtzicht er voor over om deze foto eens goed te bekijken.

Na de sterrenstelsels bekijk ik twee carbonsterren in Fornax. Daarna opnieuw sterrenstelsels, deze keer in Horologium. Het sterrenbeeld bevat opvallend veel felle stelsels, een paar ook erg groot en met zichtbare structuur. PGC10487 is een bijzonder object: Op de voorgrond van dit kleine, zwakke stelsel staat de relatief felle ster TYC8494-01337-1, mag. 10.4. Ik kan het stelsel initieel niet onderscheiden, tot ik me meer concentreer op die ene ster. Er is zwak een halo zichtbaar en het doet me denken aan een zwakke, kleine planetaire nevel die op het eerste gezicht ook "stellar" lijkt. Lastige waarneming, maar toch wel bijzonder. NGC1244 staat gelijktijdig in beeld met NGC1246 en nog een vlekje: PGC11712. Nog een "nieuw" stelsel vanavond dat ik aan de gids kan toevoegen. PGC11984 is opvallend (hoewel vrij zwak) omdat 5' ten westnoordwesten daarvan de carbonster TW Horologium staat. Een mooi plaatje om deze verschillende objecten gelijktijdig in beeld te hebben. IC1954 is opvallend fel, NGC1433 laat structuur zien en ook NGC1448 is de moeite waard.
De camera heb ik ondertussen een paar keer op de Melkweg door Crux en Carina gericht, en op Orion die hoog in het noorden "ondersteboven" staat. Om kwart over twee begint het vrij hard te waaien en drijft er vanuit het zuidwesten bewolking binnen. De omstandigheden zijn desondanks nog steeds erg goed, maar ik besluit om terug te rijden naar het guesthouse. Tijd om op te warmen en om de foto's te bekijken!

maandag 16 november

Gedurende de dag ben ik bezig met het uitzoeken van foto's en het bijwerken van deze site. De foto van de felle meteoor e-mail ik naar vrienden en familie, maar ook naar Spaceweather en APOD. Ik denk bij de eerste een goede kans te hebben op de voorpagina, wie weet heb ik bij de tweede ook geluk. Ik realiseer me in ieder geval dat ik waarschijnlijk nooit meer een dergelijke foto zal maken..!
Om zes uur ga ik eten in bij Perlman's, een klein maar voortreffelijk restaurantje verderop in de straat. Eigenlijk is Sutherland weinig meer dan een hoofdstraat met een paar onverharde zijwegen. In het restaurant is men benieuwd wie ik ben en wat ik in Sutherland kom doen. Toevallig zit er aan de bar een technicus die onderhoud verricht aan de grote SALT telescoop (Southern African Large Telescope). Voor ik het weet en zonder dat ik er om vraag wordt er voor mij een "behind the scenes tour" geregeld. Ik ga morgen naar SALT en zou net als in januari 2008 de gewone tour krijgen zoals iedereen dat kan doen. Nu wordt me een kans gegeven om er ècht iets van te zien. "Meld je morgen maar bij de receptie en vraag naar Deon." ....."OK".

Weersomstandigheden

Transparantie: 5/5 Seeing: 5/10 Grensmagnitude: ±6.5 Maximale SQM: 21.95

De omstandigheden zijn hetzelfde als gisteren, alleen waait het vrij hard vanuit het oosten. De waarneemplaats is gelukkig goed afgeschermd.

Details

Tijd: 22:50 - 3:20 Telescoop: 11" CPC (Alt/Az) Waargenomen objecten: 67 in sterrenbeelden: Tucana, Pavo, Indus, Capricornus, Sculptor, Reticulum & Mensa

Carbonsterren: 3 Open Clusters: 4 Globular Clusters: 28 Planetaire Nevels: 1 Sterrenstelsels: 31

Na het eten pak ik mijn spullen bij elkaar en rijd ik naar de waarneemplaats. De hele dag waaide het al hard, maar de wind is met het invallen van de duisternis niet gaan liggen. Het waait zelfs nog harder. Tot een uur of tien is Jurg bezig met een groep bezoekers. Hij laat hen kennismaken met de (zuidelijke) sterrenhemel met zijn kenmerkende presentatie. Alle bezoekers krijgen een uitgebreid verhaal te horen en een ruime keuze aan fraaie objecten wordt bekeken door de telescopen. Zijn aanpak en enthousiasme is iets dat ik bij de sterrenwachten waar ik in Nederland ben geweest (nog) nooit zo mooi heb gezien.
Zodra alle lampen op de waarneemplaats uit zijn ga ik ook zelf waarnemen met "mijn" CPC. Ik prijs me gelukkig dat ik onder deze sterrenhemel een 11-inch telescoop tot mijn beschikking heb. De camera staat opnieuw naast de waarneemplaats. Ik hoop wat van de Melkweg door Sagittarius vast te kunnen leggen voordat het sterrenbeeld onder de horizon verdwijnt.
Een Engelsman, Andrew die voor het eerst in Sutherland is komt regelmatig een kijkje nemen. Met een verrekijker om de nek verkent hij de sterrenbeelden. Gelukkig is Auke er om vaak uitleg te geven want de zuidelijke sterrenbeelden bevatten (voor mij, als "noorderling") opvallend minder duidelijke patronen dan in het noorden het geval is. Terug in Engeland is Andrew van plan om een online artikel te schrijven voor de astronomische vereniging waar hij deel van uitmaakt. Ik zal de link naar het artikel hier plaatsen zodra ik het weet. Terwijl ik samen met Andrew de sterrenbeelden in het noorden, allen "op z'n kop" probeer te traceren zien we zowel Messier 31 als 33 met het blote oog. Hoewel Messier 31 ook vanuit Nederland vaak gemakkelijk zichtbaar is zonder optische hulpmiddelen is me dat voor Messier 33 alleen in Frankrijk gelukt. Hier is het stelsel duidelijk zichtbaar, terwijl het toch slechts zo'n 25 graden boven de horizon staat.
Terwijl de lampen nog aan zijn tijdens de "Jurg show" bekijk ik het globular cluster 47 Tucanae. Prachtig zoals altijd. Zodra de lampen uit zijn probeer ik een paar objecten relatief laag in het westen waar te nemen. Helaas merk ik dat Celestron's GOTO telescopen, of in ieder geval de CPC's nog steeds dezelfde software fout hebben: Beneden ongeveer 45 graden vanaf de westelijke horizon volgt de telescoop bijna niet meer in verticale richting. Alle objecten lopen erg snel naar beneden uit beeld. Vreemd en best lastig om mee te werken. Gelukkig werkt de telescoop wel naar behoren wanneer er objecten elders moeten worden gevonden en gevolgd.
In Pavo bekijk ik het globular cluster Caldwell 93 (NGC6752) en de planetaire nevel Henize 2-434. In Capricornus zie ik mijn pas tweede Palomar ooit (-12). Zwak en niet op te lossen maar wel duidelijk zichtbaar. In Indus zijn drie carbonsterren zichtbaar.
In Tucana bekijk ik in de Kleine Magellaanse Wolk 8 globular clusters en een enkel open cluster. De clusters zijn allen klein en vrij zwak maar het is fascinerend om te realiseren dat ze in een ander sterrenstelsel staan. Bij de waarneming van NGC265 had ik gelijktijdig het globular cluster NGC269 en het open cluster NGC256 in beeld.
Net als gisteravond bekijk ik vandaag ook weer sterrenstelsels in Sculptor. De twee grote stelsels Caldwell 72 (NGC55) en 65 (NGC253) zijn schitterend als altijd. Bij beide stelsels, maar vooral bij Caldwell 65 is opvallend hoeveel detail er zichtbaar is, en hoe duidelijk. Messier 31 en 33 zijn eigenlijk vrij "zacht" en laten weinig duidelijke structuur zien. Bij deze twee Caldwells is dat heel anders. NGC134 is opvallend mooi en bij de waarneming van MCG-06-02-022 zie ik ook MCG-06-02-021. Weer een stelsel om aan de gids toe te voegen.
Van de 11 sterrenstelsels in Reticulum zijn NGC1313 en NGC1559 het mooist. Vooral in NGC1559 is detail zichtbaar. Na Reticulum is het opnieuw tijd voor globular clusters in een ander sterrenstelsel. Deze keer zijn het de clusters in de Grote Magellaanse Wolk die in het sterrenbeeld Mensa staan. Ik bekijk er 17. Opvallend is dat de magnitudes zoals ik die kon vinden voor drie Shapley-Lindsay clusters veel lager zijn (tè laag) dan de werkelijke felheid van deze objecten. Bij de waarneming van NGC2134 kan ik ook NGC2133 meepikken. Het is onduidelijk of dit een globular- of open cluster is. Hoewel visueel weinig anders dan de globulars log ik dit object maar als een open cluster.
De camera heeft vanavond net als gisteravond opnamen gemaakt van de Magellaanse wolken en van de Melkweg door Crux en Carina. Hieronder staan een paar van die foto's en een kort timelapse filmpje van de opnamen.

dinsdag 17 november

Om kwart voor twee 's middags rijd ik naar SALT. Bij het visitors centre zeg ik dat ik voor de tour kom. Ik krijg een korte uitleg over de expositieruimte. Wanneer ik vertel gisteren iemand te hebben gesproken over de telescoop is de reactie: "Oh, zeg dat dan meteen!" Ik moet terug de weg op en dan linksaf bij het bord "verboden in te rijden". Eenmaal boven moet ik maar bij het observatorium aanbellen. Zo gezegd zo gedaan. Bovenop de berg waar de telescoop staat klop ik aan. Er wordt opengedaan door een medewerkster die me binnenlaat en voor me op zoek gaat naar gastheer Deon. Niet veel later sta ik in de controleruimte van SALT. De telescoop is op dit moment in groot onderhoud dat naar verwachting nog tot maart zal duren. Er was eigenlijk alleen een reparatie nodig van een spectrograaf, maar omdat die reparatie lang zal duren grijpen ze de gelegenheid aan om tegelijk veel meer onderhoud te verrichten. We lopen direct door naar de ruimte waar de telescoop staat. Begin 2008 heb ik dit al eens gezien, vanachter glas tijdens de reguliere tour. Nu sta ik letterlijk naast, eigenlijk òp de telescoop. Er zit slechts een meter tussen de spiegels en daar waar wij staan. Fotograferen is geen enkel probleem. Deon legt uit hoe de telescoop functioneert. Vele losse spiegels die afzonderlijk versteld kunnen worden zorgen voor een optimaal beeld. Het hele gevaarte "drijft" op luchtkussens, waardoor trillingen geen probleem zijn. Wat ik niet wist is dat de spiegels geen manier hebben om dauwvorming te voorkomen. Het komt dan ook wel eens voor dat zelfs hier in de droge lucht van de woestijn het gebruik van de telescoop moet worden gestaakt wanneer er toch spiegels beslaan.
Dean legt uit dat SALT nog steeds de grootste enkelvoudige telescoop ter wereld is, met een diameter van zo'n elf meter. Professionele astronomen van over de hele wereld kunnen er tijd huren om onderzoek te (laten) doen. Het onderhoud en het coaten van de spiegels gebeurt lokaal, dat krijg ik nog te zien.

Terug in de controleruimte wordt er gemeld dat ze het dak gaan openen. We gaan meteen terug de telescoopruimte in maar na enkele minuten wachten blijkt dat ze het dak toch nog even dicht laten. Daarom maar door naar de clean room. Daarin staat één van de spectrografen en een groot, zilver, cilindervormig gevaarte. Het ziet er uit als een soort oven en wordt gebruikt om de spiegels van de telescoop te coaten.
Na de clean room lopen we terug naar de control room. Op een aantal computerschermen krijg ik te zien hoe de telescoop bedient wordt. Wat opvalt is dat er een continue geluid vanuit de telescoopruimte wordt afgespeeld. Dat gebeurt om ten allen tijde te weten dat alles binnen in orde is. Omdat er tijdens het gebruik van de telescoop niemand binnen in de telescoopruimte mag zijn is dit de enige manier om vast te kunnen stellen of er abnormale dingen gebeuren waardoor de apparatuur beschadigd kan raken. De telescoop is verder uitgerust met een zonne-alarm. Wanneer de telescoop richting de zon draait en dichterbij de positie van de zon komt dan de limieten toestaan, dan gaat er een snerpend alarm af. Dat alarm is niet uit te schakelen, de enige manier om het geluid uit te krijgen is de telescoop zo ver draaien dat er geen risico meer is dat zonlicht de spiegels raakt.
Na bijna een uur neem ik afscheid en bedank ik de aanwezige werknemers, astronomen en technici voor hun gastvrije ontvangst en duidelijke uitleg. 't Was een mooie ervaring!

Weersomstandigheden

Transparantie: 5/5 Seeing: 8/10 Grensmagnitude: ±6.5 Maximale SQM: 21.82

Tot laat in de middag is het volledig bewolkt. Vergeleken met de voorgaande dagen is het opvallend warm. "Feels like thunderstorms" zegt Jurg.
's Avonds is het volledig opgeklaard. Het blijft vrij warm en windstil waardoor het aangenaam waarnemen is.

Details

Tijd: 22:50 - 3:20 Telescoop: 11" CPC (Alt/Az) Waargenomen objecten: 61 in sterrenbeelden: Sculptor, Eridanus, Orion & Carina

Carbonsterren: 7 Nevels: 1 Sterrenstelsels: 52 Dubbelsterren: 1

Net als gisteravond eet ik vandaag bij Perlman. Achter de bar staat Victor, werknemer bij SALT. Zijn vrouw Annie beheert het restaurant. We praten over werk, astronomie en over Zuid-Afrika, samen met twee gasten die een guesthouse in Sutherland hebben. Er zijn grote plannen. Ik hoor dat een Brits bedrijf, Altair Astro (waar ik toevallig een maand eerder mijn nieuwe astrotent kocht) plannen heeft om net ten zuiden van het dorp in een oude steengroeve vier 20-inch Meade telescopen neer te zetten. De bedoeling is dat die uitsluitend gebruikt zullen worden voor astrofotografie. De telescopen zijn dan te huur, waarbij de huurder zelf voor de camera zorgt. 20-inch telescopen van Meade moeten wel 20" LX400's op MaxMounts zijn. Er ligt nog redelijk wat werk op het gebied van (bouw)vergunningen, maar de plannen zijn in een vergevorderd stadium. Victor laat mij de tekeningen zien van de geplande telescoopopstellingen. Het lijkt mij in ieder geval mooi dat de potentie van Sutherland voor amateurastronomie in de toekomst beter onderkend wordt.
Na het diner blijkt de resterende bewolking snel op te lossen. De camera stel ik net als de voorgaande avonden naast de waarneemplaats op. Jurg heeft opnieuw veel gasten bij zijn presentatie. Ik begin zelf pas een uur nadat het astronomisch donker is met waarnemen. Zoals zo vaak hier betrap ik mijzelf er op me lang te vergapen aan de overweldigende sterrenhemel. De Melkweg door Sagittarius staat laag in het westen, beide Magellaanse Wolken staan hoog in het zuiden en rond middernacht komt de Melkweg door Crux en Carina op. Het is in alle opzichten overweldigend.
In Sculptor zijn er nog veel sterrenstelsels die ik wil bekijken. Het derde object van de avond is meteen de moeite waard, NGC289. Net als bij een aantal waarnemingen tijdens de vorige twee avonden kan ik ook vanavond nieuwe objecten toevoegen die toch binnen het bereik van het materiaal blijken te vallen: Bij IC1628 is dat MCG-05-03-028 ten zuidoosten, bij NGC409 is het MCG-06-03-025 ten oostnoordoosten en bij NGC568 zie ik ook MCG-06-04-038, net iets meer dan een half beeldveld ten oostnoordoosten. NGC439 staat gelijktijdig in beeld met NGC441 en naast NGC5260 is in hetzelfde beeldveld ook NGC527 zichtbaar. Tijdens de waarneming van PGC5847 zie ik nog een zwak stelsel. Hoewel zwak is het duidelijk zichtbaar. Het is PGC170017. Van dit stelsel kan ik bijna geen gegevens vinden, toch wel bijzonder.
NGC623 deelt het beeldveld met NGC619 dat direct ten westen staat. NGC613 is een mooi stelsel, waarin direct ten zuidzuidwesten van de grote, erg felle kern een donker deel zichtbaar is. Vermoedelijk een stofbaan. Bij de waarneming van NGC633 kan ik de twee componenten van de dubbelster h3448 meepikken die direct ten westnoordwesten van het stelsel staan. Met de waarnemingen van vanavond heb ik zo goed als alle sterrenstelsels in het sterrenbeeld Sculptor gezien die ik in mijn gidsen had staan. Toch heb ik in totaal zeven nieuwe stelsels kunnen toevoegen voor dit sterrenbeeld.
De waarnemingen van sterrenstelsels in Sculptor duren tot na 1 uur. Na een pauze ga ik verder met carbonsterren in Eridanus en Orion. Tot slot kijk ik nog met en zonder filters naar de Eta Carinae nevel. Een ongelooflijk mooi object dat er met een UHC filter echt uitziet als wolken die boven een donkere achtergrond zweven!

Het was wederom een prachtige avond en nacht, maar één ding viel toch tegen: De Leoniden. Hoewel de radiant onder de horizon stond verwachtte ik dat er veel meteoren zichtbaar zouden zijn. Dat bleek niet zo te zijn. Sterker nog, vorig jaar in oktober zag ik er hier veel meer terwijl er toen helemaal geen sprake was van een meteorenregen. Maar ja, mag ik klagen nadat er zondagavond eentje perfect door het beeldveld van mijn camera vloog..?
Terug bij het guesthouse drink ik met Auke en Ernst nog wat en bespreken we de waarnemingen van vanavond. Met behulp van Auke's statief maak ik een paar korte opnamen vanaf het terras van het guesthouse.

woensdag 18 november

Omdat het mijn laatste avond in Sutherland is verzorgt Ernst een braai, zoals een barbecue hier wordt genoemd. In tegenstelling tot de barbecues die wij gewend zijn maken ze hier een vuurtje van hout om daarna de gloeiende sintels te gebruiken voor het braaien. Terwijl het vuur nog brandt zie ik buiten dat de Maan er mooi bij staat, met asgrauw schijnsel. Omdat ik mijn statief op de waarneemplaats heb laten staan maak ik maar foto's uit de losse hand. Een windmolen verfraait het plaatje.

Weersomstandigheden

Transparantie: 4/5 Seeing: 4/10 Grensmagnitude: ±6.5 Maximale SQM: 21.83

Overdag is het rustig weer met soms wat bewolking. Aan het eind van de middag klaart het volledig op. 's Avonds waait het licht vanuit het zuiden. De seeing is vrij slecht en er zit iets meer vocht in de atmosfeer dan tijdens de laatste paar nachten. Om tien over één 's nachts drijft er veel bewolking binnen en neemt ook de wind sterk toe.

Details

Tijd: 22:40 - 1:05 Telescoop: 11" CPC (Alt/Az) Waargenomen objecten: 35 in sterrenbeelden: Hydrus, Cetus, Orion, Lepus & Columba

Open Clusters: 12 Planetaire Nevels: 4 Sterrenstelsels: 19

Na de braai van boerewors, lamsvlees en braaibrood zoeken we de spullen bij elkaar en rijden we naar de waarneemplaats. Andrew is er ook en gebruikt Jurg's andere 11-inch Celestron. Het is al na half elf wanneer ik begin met waarnemen.
In Hydrus bekijk ik 10 open clusters in en rond de Magellaanse Wolken. De clusters zijn allen klein en zwak, maar bij Lindsay 103 kan ik ook Lindsay 104 loggen die ten zuidzuidoosten staat en bovendien een redelijk felle nevel bevat.
In Cetus bekijk ik een groot en vrij vaag sterrenstelsel (Caldwell 62 / NGC247) waarna ik in Orion drie planetaire nevels bekijk. In NGC2022 is met gebruik van een OIII filter een ringvorm te onderscheiden. De twee ESO open clusters in Lepus zijn niets bijzonders, wel is de planetaire nevel IC418 opnieuw de moeite waard, mede door de vaaloranje tint.
In het sterrenbeeld Columba kan ik bij de waarneming van het open cluster NGC1963 ook het sterrenstelsel IC2135 bijschrijven, dat er een half beeldveld ten oosten van staat en opvallend fel is. Columba bevat nog meer mooie sterrenstelsels, zoals NGC1792, waar structuur en donkere delen in zichtbaar zijn. NGC1808 doet er eigenlijk niet voor onder. NGC1812 staat gelijktijdig in beeld met NGC1811. Wanneer ik NGC1827 in beeld heb valt me op dat er op de voorgrond van het stelsel, net iets ten zuidoosten van het midden, een redelijk felle ster staat. Het duurt even, maar tijdens het uitwerken van de waarnemingen kan ik achterhalen dat dit CD-37 02054 is (mag. 10.0). MCG-05-13-013 is opvallend fel voor een MCG stelsel.
IC2111 staat gelijktijdig met MCG-06-12-018 in beeld, maar dat is niet het enige dat opvalt. Ten noordoosten staat namelijk nog een vaag vlekje: PGC3080849, blijkt tijdens het uitwerken van de waarnemingen. Net als bij PGC170017 (dat ik gisteravond bekeek) het geval was komt ook dit stelseltje alleen voor in de Hyperleda catalogus. Van PGC3080849 kan ik alleen de position angle achterhalen, hoewel het toch duidelijk fel genoeg is om te kunnen waarnemen! Terwijl ik achter het oculair verder ga met waarnemen trekt de lucht opeens dicht. Ik heb het niet zien aankomen, maar vanuit het oosten trekt er nu veel bewolking binnen. Snel richt ik de kijker nog even op Eta Carinae, omdat ik Andrew beloofd had hem de nevel nog een keer met UHC filter te laten zien. Net op tijd, want een paar minuten later is veel sterker bewolkt en begint het ook nog eens erg hard te waaien. Ik besluit niet af te wachten of de bewolking weer verdwijnt en de wind gaat liggen. Ik heb met een 11-inch telescoop gedurende vier nachten opnieuw kunnen genieten van de zuidelijke sterrenpracht. Dit is een plaats waar ik zal blijven komen, dat is zeker.

In totaal heb ik 227 waarnemingen vastgelegd. Precies 200 daarvan waren van objecten die ik nooit eerder zag: 7 carbonsterren, 14 open clusters, 22 globular clusters, 4 planetaire nevels, 151 sterrenstelsels en 2 dubbelsterren. Nooit eerder was het bovendien zo donker, zelfs een keer SQM 21.95. De waarnemingen die ik gepland had voor later in de nacht bleven beperkt tot een klein aantal objecten.

donderdag 19 november

Rond tien uur 's ochtends pak ik de auto in en begin ik aan de rit terug naar Kaapstad. Richting Matjiesfontein zie ik twee keer een grote groep bavianen op de weg. Terug in Kaapstad upload ik snel wat korte waarneemverslagen en een aantal foto's.

Surfend op het web zie ik de aankondiging van de APOD van morgen: "between the clouds".....

zondag 18 oktober 2009 - MVC Berlicum

Weersomstandigheden

Transparantie: 3/5 Seeing: 6/10 Grensmagnitude: ±4.0 Maximale SQM: 20.22

Zaterdag de 17e varieerden de voorspellingen onophoudelijk. Van bewolkt en regen tot opklaringen en volledig helder. Uiteindelijk bleek het inderdaad volledig op te klaren. Totdat er even voor twee uur 's nachts vanuit het noordwesten toch weer bewolking binnentrok.

Details

Tijd: 0:15 - 1:45 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 25 in sterrenbeelden: Andromeda & Triangulum

Sterrenstelsels: 24 Dubbelsterren: 1

Omdat ik al zo vaak heb gemerkt dat de lichtvervuiling in Nederland na middernacht merkbaar afneemt ben ik pas laat naar de stek gereden. De objecten die ik in Andromeda, Triangulum en Aries wilde zien stonden toch pas laat hoog in het zuiden. De kleinere stelsels in Andromeda waren tot mag. 14 zichtbaar. Voor de iets groteren lag de limiet rond mag. 13. Het eerste stelsel dat ik in Andromeda waarnam (NGC304) was bijzonder omdat ik op de voorgrond, direct ten zuidwesten van het midden een mag. 14 ster zag. Aan de hand van DSS images heb ik nog niet kunnen vaststellen of dit een voorgrond ster of de kern van het stelsel is, of wellicht iets anders... NGC512 en 513 stonden met mijn 17mm oculair gelijktijdig in beeld en bij NGC591 kon ik de dubbelster Ʃ133 meepikken die er met hetzelfde oculair een half beeldveld ten noordwesten van stond.
Net toen ik ook wat stelsels in Triangulum wilde gaan bekijken raakte het bewolkt waardoor ik uiteindelijk maar anderhalf uur heb kunnen waarnemen. Het laatste en enige object in Triangulum was NGC579.

woensdag 14 oktober 2009 - MVC Berlicum

Weersomstandigheden

Transparantie: 3/5 Seeing: 6/10 Grensmagnitude: ±4.0 Maximale SQM: 20.22

Een heldere avond en nacht, windstil, maar zoals zo vaak in Nederland zit er toch nog behoorlijk wat vocht in de atmosfeer. De lichtvervuiling is daardoor extra storend. Pas na middernacht beginnen de SQM waarden merkbaar op te lopen.

Details

Tijd: 21:00 - 0:30 Telescoop: 12" LX200ACF (Alt/Az) Waargenomen objecten: 44 in sterrenbeelden: Cygnus, Cepheus & Cassiopeia

Open Clusters: 31 Nevels: 1 Planetaire Nevels: 2 Sterrenstelsels: 7 Dubbelsterren: 3

Voor het eerst in tijden heb ik mijn telescoop niet op een wedge gezet maar weer eens azimutaal ("Alt/Az") opgesteld. Omdat ik van plan was enkele objecten dichtbij de pool waar te nemen is een equatoriale ("Polar") opstelling van mijn telescoop niet erg gemakkelijk.
De zoeker lijnde ik zoals de laatste tijd gewoonlijk is uit op Jupiter. Callisto was daar nèt de planeet gepasseerd. Ik wist niet dat Io op dat moment aan een transit bezig was, maar de schaduw zag ik wel.
Voor ik aan de objecten in het noorden begon heb ik eerst twee waarnemingen in Cygnus bijgeschreven: Twee planetaire nevels die ik nog nooit gezien had maar die wel binnen het bereik van mijn materiaal moeten liggen. Zowel Minkowski 4-17 als Minkowski 1-79 kon ik loggen, waarbij de tweede opmerkelijk feller was dan ik vooraf vermoedde.
Na Cygnus heb ik de tijd genomen voor ongeveer 15 open clusters en 6 sterrenstelsels in Cepheus. Zoals verwacht was het lastig om met deze telescoop opstelling de richtingen in het sterrenveld te bepalen. De open cluster waren bovendien vaak klein, gespreid en niet erg losstaand. Bij het erg kleine cluster Reiland 1 viel de felle nevel IC1470 (Sharpless 156) op die er dichtbij ten noordnoordoosten van staat. NGC7380 was ook een uitzondering omdat behalve het cluster zelf tegelijk de emissienevel Sharpless 142 die bij het cluster hoort zichtbaar was, en omdat ik de dubbelster OƩ480 die ten zuidwesten staat kon meepikken (terwijl ik zo over h1810 heen keek omdat ik die voor niet meer dan een ster van het cluster aanzag...). Op de positie van Pfleiderer 3 was niets zichtbaar. Wel kon ik ten zuidzuidwesten component A en C van de dubbelster β180 zien. En dat niet alleen, want dichtbij ten westen van waar het te zwakke cluster moet staan zag ik een klein maar opvallend boogje van mag. 13-14 sterren. Op die positie staat voor zover ik weet geen open cluster of asterisme. Van de sterrenstelsels die ik verwachtte te kunnen zien hielden de MCG's zich verborgen in de matige atmosfeer waardoor het bij 5 NGC's en 2 IC's bleef, waaronder een Arp. In Cassiopeia heb ik nog 19 open clusters kunnen zien. Bij Berkeley 4 tel ik daarbij ook de dubbelster Stein 123 die midden in het cluster staat.

La Montagne, Frankrijk (12-23 september 2009)

Waarneemtijd: 21:05 uur Telescoop: 12" LX200ACF Vastgelegde waarnemingen: 284

in sterrenbeelden: Andromeda, Aquarius, Aquila, Cassiopeia, Cepheus, Cygnus, Delphinus, Equuleus, Lacerta, Lepus, Lyra, Pegasus, Sagitta, Triangulum & Vulpecula

Carbonsterren: 21 Open Clusters: 66 Globular Clusters: 8 Nevels: 5 Planetaire Nevels: 53 Supernova Rest.: 1 Sterrenstelsels: 112 Dubbelsterren: 15 Asterismen: 3

Van zaterdag 12 tot woensdag 23 september was ik samen met Steven en Alco in Frankrijk. Hieronder staat per dag een verslag van het verblijf, waarnemingen en helaas ook van de matige weersomstandigheden.

zaterdag 12 september

Rond half acht uit Den Bosch vertrokken. Steven in Apeldoorn opgehaald en op weg gegaan. Afgezien van een korte omleiding in Limburg goed door kunnen rijden en om half acht in de avond gearriveerd. Het weer is regenachtig maar morgen belooft het goed te zijn.

zondag 13 september

De middag gebruikt voor het opzetten van de tent en het opbouwen van het materiaal. Even in de tent moeten schuilen voor een bui maar we waren vrij snel klaar.

Weersomstandigheden

Transparantie: 4/5 Seeing: 3/10 Grensmagnitude: ±6.0 Maximale SQM: 21.23

Gedurende de dag vrij veel bewolking en zelfs wat regen. Tegen het eind van de middag klaarde het zoals voorspeld snel op. Hoewel er duidelijk wel vocht in de atmosfeer zat waren de omstandigheden prima, afgezien van de seeing.

Details

Tijd: 20:45 - 01:00 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 59 in sterrenbeelden: Lyra, Delphinus, Equuleus, Aquarius, Pegasus, Cepheus, Triangulum & Andromeda

Carbonsterren: 7 Open Clusters: 1 Globular Clusters: 3 Sterrenstelsels: 46 Dubbelsterren: 2

Vanavond zijn we om negen uur naar de waarneemplaats gelopen. De eerste waarneming was er eigenlijk al tijdens het uitlijnen van de zoeker: Europa begon aan de transit van Jupiter en stond precies aan de rand van de planeet. Net dát moment dat het maantje geen ster meer is maar duidelijk een bolletje wordt. Mooi om te zien en een lekkere binnenkomer.
Daarna begonnen met echt waarnemen en loggen met een open cluster (NGC6791), een globular cluster (M56) en 19 zwakke sterrenstelsels in Lyra. De stelsels in de gidsen (t/m mag. 14.0) waren bijna allemaal zichtbaar, dus een mooie opsteker tijdens de eerste nacht. Na Lyra ook 12 sterrenstelsels in Delphinus bekeken en zelfs drie in het altijd spectaculaire sterrenbeeld Equuleus. Tussendoor tijdens een korte pauze opvallend veel meteoren gezien, zelfs een keer twee direct achter elkaar in Ursa Major.

Na deze onderbreking heb ik de globular clusters M2 en M15 in Aquarius en Pegasus bekeken gevolgd door opnieuw 10 sterrenstelsels, deze keer in Pegasus. Daarna 6 carbonsterren in Cepheus. Tot slot nog een keer Jupiter in beeld gezet, waar Europa inmiddels de planeet voorbij was... de schaduw echter nog niet en die was dan ook zeer duidelijk zichtbaar! Nadat ik de tent had dichtgeritst heb ik nog even met Steven's 10x50 verrekijker naar M33 en M31 gekeken. M31 was gemakkelijk zichtbaar met het blote oog, M33 (net?) niet.
Gedurende de hele avond heeft de camera van Steven opnamen van 30 seconden gemaakt richting het zuiden, hiernaast staat er één van.
Met de waarnemingen van vanavond zit ik op precies 1200 DSO's.

maandag 14 september

Alco kwam vandaag aan, rond een uur of vijf in de middag. Ondanks de lange rit heeft hij vanavond meteen z'n spullen opgesteld.
Ook het vermelden waard, al is het non-astronomisch: Toen Steven en ik 's middags even een rondje over het terrein liepen kwamen we op het pad een slang tegen. Grijs met zwarte strepen en een vrij brede kop. Heel even dacht het beestje te kunnen blijven zitten in een defensieve houding, maar al snel verdween hij/zij in het hoge gras. Met dank aan Maarten Vanleenhove weet ik inmiddels dat dit een Viperus Aspis (Aspisadder) is.

Weersomstandigheden

Transparantie: 2/5 Seeing: 5/10 Grensmagnitude: ±5.0 Maximale SQM: 21.28

De dag begon met een strakblauwe lucht, geen wolk te bekennen. Gedurende de dag nam de cumulusbewolking toe. Tot in de avond bleef deze hardnekkig. Pas rond elf uur klaarde het genoeg op om te gaan waarnemen. Helaas trokken er opnieuw veel wolkenvelden over. Waarnemingen waren alleen mogelijk tijdens korte opklaringen.

Details

Tijd: 23:00 - 0:15 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 8 in sterrenbeeld: Lacerta

Carbonsterren: 8

Na het uitlijnen van de telescoop heb ik even heel snel Messier 2 en 15 in beeld gezet. Daarna verder gegaan met waarnemingen in Lacerta. Verder dan de carbonsterren van de eerste tour ben ik vanwege de bewolking helaas niet gekomen.

dinsdag 15 september

Weersomstandigheden

Regen-regen-regen.....

woensdag 16 september

Weersomstandigheden

Gedurende de dag veel bewolking gehad en af en toe regen. 's Avonds leek het er eventjes op dat het op zou klaren... helaas. We hadden de wekkers op kwart voor drie gezet om te kijken of de omstandigheden verbeterden maar ook toen was het weer volledig bewolkt.

donderdag 17 september

Weersomstandigheden

Transparantie: 5/5 Seeing: 5/10 Grensmagnitude: ±6.5 Maximale SQM: 21.39

's Middags klaarde het volledig op en de hele nacht is het kraakhelder geweest! Naarmate het later werd, werd het wel steeds vochtiger. Vanaf een uur of twee 's nachts droop de dauw letterlijk van m'n telescoop.

Details

Tijd: 21:20 - 4:45 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 100 in sterrenbeelden: Aquila, Sagitta, Delphinus, Vulpecula, Lacerta, Andromeda, Triangulum & Lepus

Carbonsterren: 1 Open Clusters: 8 Nevels: 1 Planetaire Nevels: 37 Sterrenstelsels: 50 Dubbelsterren: 3

We hebben een lange nacht gemaakt en zijn pas gestopt toen we van de slaap en de kou zo ongeveer omvielen. Tot een uur of twee 's nachts hebben Steven's en mijn camera tijdopnamen gemaakt, zowel gevolgd als ongevolgd. Zie de foto's hieronder, samen met enkele foto's van de omgeving van La Montagne overdag.

Zodra het volledig donker was ben ik begonnen met het waarnemen van een groot aantal planetaire nevels in Aquila (22), Sagitta (4), Delphinus (2) en Vulpecula (4). Met name de vaak zeer kleine en zwakke neveltjes in Aquila waren lastig en kostten me bijna twee uur.
Na middernacht ben ik verder gegaan met open clusters (8), planetaire nevels (2) en sterrenstelsels (22) van Lacerta. De zwakke open clusters Berkeley 96 en 98 kon ik niet onderscheiden. Voor het waarnemen van de nevels Van den Bergh 151 en Bernes 35 was het hoe dan ook te vochtig. Van de sterrenstelsels in mijn gids hield alleen MCG+06-49-079 zich verborgen... maar het was leuk om tot twee keer toe extra sterrenstelsels te onderscheiden waar ik van verwacht had dat die te zwak zouden zijn: Bij NGC7240 waren dit de stelsels IC1441 en IC5191, bij NGC7274 waren het NGC7276 en NGC7273! Als extraatje in dit sterrenbeeld ook nog de dubbelster Espin 532 ten noordnoordoosten van het stelsel MCG+08-40-001 en h975 ten westen van NGC7426 waargenomen. Dit laatste stelsel + (dubbel)ster leek erg op NGC404 in Andromeda, "Mirach's Ghost".
Later in de nacht heb in Andromeda planetaire nevels (2, Minkowski 1-1 heb ik niet met zekerheid waargenomen) en sterrenstelsels (28) bekeken. Het stelsel MCG+06-05-55 was te zwak maar ik kon wel de dubbelster Clark 25 meepikken die er direct ten zuiden van staat.
Inmiddels was het goed afgekoeld en dat voelden we behoorlijk. Gezien de matige weersomstandigheden van de dagen hiervoor zijn we zo lang mogelijk doorgegaan. Rond half vijf heb ik een snelle starhop naar R Leporis gemaakt die waarschijnlijk rond het maximum zit gezien de feloranje in plaats van dieprode kleur. Daarna heb ik M33 in Triangulum in beeld gezet, dat met het blote oog ook vaag zichtbaar was. Waar dit stelsel in Nederland visueel nooit meer was dan een vage vlek, was er hier ten zuidzuidoosten van het centrale deel erg duidelijk een brede spiraalarm zichtbaar. Aan de noordoostkant was bovendien de opvallend felle nevel NGC604 zichtbaar.
Ter afsluiting van een prima nacht hebben we nog naar Messier 42 & 43 gekeken, zowel gefilterd als ongefilterd.

vrijdag 18 september

Weersomstandigheden

Het is weer bewolkt...

zaterdag 19 september

Weersomstandigheden

Alco is vandaag weer naar huis vertrokken. Naast zijn elektrische tandenborstel liet hij ook de bewolking hier.
Steven en ik brengen de avond door met een kampvuur dicht bij de waarneemplaats.

zondag 20 september

Weersomstandigheden

Het is weer bewolkt...

maandag 21 september

Weersomstandigheden

Transparantie: 3/5 Seeing: 4/10 Grensmagnitude: ±5.0 Maximale SQM: 21.12

Vandaag is het wisselend bewolkt geweest. Gedurende de dag trok er bewolking over vanuit het oosten. Tegen het einde van de de dag werden de opklaringen steeds breder en 's avonds was er bijna geen wolk meer te bekennen. De lucht was wel behoorlijk vochtig waardoor de grensmagnitude vrij laag was. Bovendien is het lastig waarnemen wanneer je oculairen regelmatig beslaan.

Details

Tijd: 21:40 - 2:20 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 56 in sterrenbeelden: Aquila, Vulpecula, Cepheus, Cygnus, Cassiopeia & Triangulum

Carbonsterren: 3 Open Clusters: 31 Globular Clusters: 1 Nevels: 4 Supernova Restanten: 1 Sterrenstelsels: 9 Dubbelsterren: 7

Vanavond eindelijk weer onder de sterren kunnen staan. De omstandigheden waren niet optimaal (hoewel vergeleken met de gemiddelde omstandigheden in Nederland nog steeds erg goed). Steven is aan het begin van de avond de berg opgelopen met een 10×50 verrekijker voor een paar lage objecten in Scorpius. Terwijl hij terugliep in het donker heeft hij eerst een hert laten schrikken die op zijn/haar beurt een wild zwijn wakker maakte. Ik kon het beest vanaf de waarneemplek horen!
Direct nadat het volledig donker was ben ik begonnen met sterrenstelsels (9) in Aquila. Na een korte onderbreking ben ik verder gegaan met carbonsterren (3) in Vulpecula, gevolgd door open clusters. Daar heb ik er maar drie van bekeken omdat het sterrenbeeld al ruim voorbij de transit was en het me beter leek er tot morgen mee te wachten. Daarom maar verder gegaan met open clusters in Cepheus (12). Tot vier keer toe kon ik daarbij een dubbelster in of in de buurt van een cluster meepikken: NGC7142 - h1696 ten noordoosten van het cluster, Alessi-Teutsch 5 - Espin 1923 en Ʃ2870, Teutsch 126 - Stein 2650. Zoals altijd bij open clusters duurde het vrij lang om alle details duidelijk vast te leggen. Bovendien was het best lastig om deze clusters, die voorbij het zenit in het noorden stonden waar te nemen. Ik moest er letterlijk voor onder de telescoop kruipen. Als ik de telescoop in Alt/Az had kunnen opstellen, iets dat ik me had voorgenomen om te doen als we voldoende heldere nachten zouden hebben gehad, dan was het zeker makkelijker geweest..!
Met Steven's refractor hebben we twee grote objecten in Cygnus bekeken in combinatie met een UHC filter. Bij Caldwell 20 (NGC7000, de "North America Nebula") was met name de "Golf van Mexico" duidelijk zichtbaar als een donker deel, evenals de donkere scheiding met de "Pelican Nebula". Een zo mogelijk nog fraaier plaatje was Caldwell 33/34 (NGC6992+6995 en NGC6960, de "Veil Nebula"). Het oostelijke deel was duidelijk in tweeën gesplitst en zowel in het oostelijke als westelijke deel was duidelijk detail in de vorm van een draderige structuur zichtbaar. IC1340, dat bij het oostelijke deel hoort heb ik niet kunnen onderscheiden, maar ik keek er ook niet gericht naar.
Na één uur 's nachts ben ik opnieuw open clusters gaan bekijken, deze keer in Cassiopeia (16). Terwijl ik er achter kwam dat het open cluster (spreek dit hardop uit) Negueruela 1 te zwak was om in de gids te blijven kon ik toch een waarneming bijschrijven van de redelijk mooie dubbelster Dembowski 27. Deze dubbel heeft een gele en een oranjerode component die voor een mooi kleurcontrast zorgen. Bij de waarneming van King 12 kon ik ook de dubbelster Espin 1932 bijschrijven.
Hoe later het werd, hoe meer de transparantie afnam. Ter vergelijking met vorige week donderdag heb ik opnieuw Messier 33 in beeld gezet. De spiraalarm aan de zuidkant was opnieuw duidelijk zichtbaar, evenals de nevel NGC604. Zoals te verwachten viel door de omstandigheden echter wel minder duidelijk.
Tegen half drie vonden we het mooi geweest.

dinsdag 22 september

Overdag blijkt er op de berg een kudde koeien te zijn losgebroken. Ze blokkeren doodleuk de weg en staren vol ongeloof naar de auto.

Weersomstandigheden

Transparantie: 4/5 Seeing: 6/10 Grensmagnitude: ±5.5 Maximale SQM: 21.14

Het is helder en droog. 's Avonds blijft dat zo, al zit er net als gisteren nog behoorlijk veel vocht in de lucht. De grensmagnitude lijkt iets beter, evenals de seeing.

Details

Tijd: 21:10 - 2:15 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 61 in sterrenbeelden: Lyra, Aquila, Sagitta, Vulpecula, Cepheus & Cassiopeia

Carbonsterren: 2 Open Clusters: 26 Globular Clusters: 4 Planetaire Nevels: 16 Sterrenstelsels: 7 Dubbelsterren: 3 Asterismen: 3

De laatste nacht, morgen weer naar huis. Ondanks het tegenvallende weer van de afgelopen anderhalve week heb ik in veel van de 'zomersterrenbeelden' nog vrij veel kunnen zien. In Lyra, Sagitta en Vulpecula resten nog enkele objecten waarmee ik in die sterrenbeelden alle DSO's gezien kan hebben die binnen het bereik van mijn materiaal moeten liggen.Steven is net als gisteravond de berg op gelopen voor de laatste lage Messiers die op zijn lijst staan. Rond elf uur komt hij doodmoe maar opgetogen terug: Alles wat hij wilde zien heeft hij in beeld gekregen!
Terwijl Steven nog op de berg is ben ik zelf ook aan het waarnemen. Om te beginnen 3 planetaire nevels in Lyra, waarbij ik bij Minkowski 1-64 ook de dubbelster Popovic 44 bijschrijf. In Aquila bekijk ik drie globular clusters, waaronder mijn eerste Palomar (-11). In Sagitta is de diversiteit van objecten vanavond groter: 2 carbonsterren, 5 open clusters, 1 globular cluster en 2 asterismen. Ter voltooing van de "zomer" zijn er in Vulpecula 2 sterrenstelsels, 2 asterismen en 13 open clusters. Het voelt goed om deze sterrenbeelden te kunnen "afsluiten"!
Na middernacht is het opnieuw tijd voor planetaire nevels, deze keer in Cepheus (7). Het blijven bijzondere en vaak uitdagende objecten. Voordat ik een waarneming van Minkowski 2-51 met zekerheid kan vastleggen zijn er voor dat ene object toch zeker tien minuten verstreken. Zelfs met GOTO is het essentieel om op exact de juiste plaats te kijken. De "blinking" techniek was zoals altijd weer erg effectief! Na Cepheus zijn er nog 5 planetaire nevels zichtbaar in Cassiopeia. Nadat ik die in beeld heb gekregen loopt het alweer tegen twee uur. Ik wil graag nog sterrenstelsels in Cepheus bekijken. Die staan echter zo dicht bij de pool dat ik in een haast onmogelijke positie onder de telescoop moet kruipen. Dat had ik een dag eerder al geprobeerd en dat was niet zo'n succes. Daarom heb ik er maar 1 gezien in Cepheus en 4 in Cassiopeia.
Steven is een deel van de nacht bezig geweest met het maken van opnamen met een 200mm telelens op zijn Losmandy montering. De resultaten staan hieronder.

Het is jammer dat we niet meer waarneemnachten hebben gehad en dat de atmosferische omstandigheden lang niet zo goed waren zoals in april. Tijdens vier tamelijk goede nachten heb ik deze keer 277 waarnemingen vastgelegd. 213 Daarvan waren objecten die ik noot eerder had waargenomen: 7 carbonsterren, 191 DSO's, 4 asterismen en 11 dubbelsterren die ik kon meepikken in de buurt van andere objecten. Niet slecht, maar ik had op meer gehoopt en ruim het dubbele voorbereid. Toch ritste ik met een tevreden gevoel voor de laatste keer deze vakantie de tent dicht. Terwijl ik dat deed dacht ik hetzelfde als de vorige keer, in april: Snel weer terug!

woensdag 23 september

Rond het middaguur trekken we de deur van het appartement achter ons dicht. Op de waarneemplaats zijn we in ongeveer drie kwartier klaar met opruimen. De terugreis verloopt snel, we kunnen goed doorrijden. Bij Dijon zien we ter afsluiting een fraaie iridiscerende wolk.

zaterdag 15 augustus 2009 - MVC Berlicum

Weersomstandigheden

Transparantie: 2/5 Seeing: 4/10 Grensmagnitude: ±3.5 Maximale SQM: 19.83

Van west naar oost trekt hoge bewolking over (de voorspelling was helder dankzij een zuidelijke stroming...). De lampen bij de sportvelden in Vinkel zijn uit.

Details

Tijd: 23:10 - 0:00 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 7 in sterrenbeelden: Lyra, Vulpecula, Sagitta & Delphinus

Carbonsterren: 5 Open Clusters: 1 Globular Clusters: 1

zaterdag 25 juli 2009 - MVC Berlicum

Weersomstandigheden

Transparantie: 4/5 Seeing: 7/10 Grensmagnitude: ±5.0 Maximale SQM: 20.26

Helder. aan het begin van de avond goede transparantie, de Melkweg is zichtbaar. Windstil maar vochtig na dagen van regen. Later neemt de transparantie af.

Details

Tijd: 23:40 - 1:35 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 20 in sterrenbeeld: Aquila

Carbonsterren: 7 Open Clusters: 9 Globular Clusters: 1 Planetaire Nevels: 1 Dubbelsterren: 1

woensdag 15 juli 2009 - MVC Berlicum

Weersomstandigheden

Transparantie: 2/5 Seeing: 5/10 Grensmagnitude: ±3.5

Er drijft wat hoge bewolking over maar er zijn ook opklaringen. Het waait heel licht vanuit het westen. Naarmate het later wordt drijft er steeds meer bewolking binnen. Het wordt vannacht niet astronomisch donker. De lampen bij de sportvelden in Vinkel zijn uit.

Details

Tijd: 23:50 - 0:20 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 8 in sterrenbeeld: Lyra

Carbonsterren: 7 Open Clusters: 1

La Montagne, Frankrijk (20-25 april 2009)

Waarneemtijd: 17:30 uur Telescoop: 12" LX200ACF Vastgelegde waarnemingen: 378

in sterrenbeelden: Cancer, Canes Venatici, Coma Berenices, Corona Borealis, Corvus, Crater, Cygnus, Hercules, Hydra, Leo, Lyra, Sagittarius, Scorpius, Scutum, Serpens, Sextans, Virgo & Vulpecula

Carbonsterren: 18 Open Clusters: 7 Globular Clusters: 12 Nevels: 5 Planetaire Nevels: 7 Supernova Restanten: 1 Sterrenstelsels: 311 Dubbelsterren: 16 Asterismen: 1

maandag 20 april 2009

Weersomstandigheden

Transparantie: 4/5 Seeing: 5/10 Grensmagnitude: ±6.0 Maximale SQM: 21.50

Helder maar iets vochtige lucht, windstil. In het dal hangt wat bewolking. De seeing is in het westen veel beter dan in het oosten. De telescoop staat opgesteld in de Kendrick tent.

Details

Tijd: 22:15 - 22:50 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 4 in sterrenbeelden: Sextans & Hydra

Carbonsterren: 1 Globular Clusters: 1 Planetaire Nevels: 1 Sterrenstelsels: 1

dinsdag 21 april 2009

Weersomstandigheden

Transparantie: 4/5 Seeing: 6/10 Grensmagnitude: ±6.0 Maximale SQM: 21.46

Helder en windstil. In het dal hangt nog neveligheid. Later op de avond trekt die nevel/bewolking naar het westen en verslechteren de omstandigheden. De telescoop staast opgesteld in de Kendrick tent.

Details

Tijd: 22:25 - 0:35 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 32 in sterrenbeelden: Hydra, Leo, Canes Venatici, Crater & Corvus

Carbonsterren: 8 Open Clusters: 1 Globular Clusters: 1 Planetaire Nevels: 1 Sterrenstelsels: 19 Dubbelsterren: 2

woensdag 22 april 2009

Weersomstandigheden

Transparantie: 5/5 Seeing: 3/10 Grensmagnitude: ±6.0 Maximale SQM: 21.42

Kraakhelder, het waait aan het begin van de avond matig vanuit het noordwesten, later op de avond gaat de wind liggen. Na 1 uur 's nachts trekt er vanuit het noorden bewolking over. De telescoop staat opgesteld in de Kendrick tent.

Details

Tijd: 22:10 - 3:05 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar)

Waargenomen objecten: 82 in sterrenbeelden: Cancer, Coma Berenices, Leo, Hydra, Canes Venatici, Virgo, Hercules, Scorpius & Sagittarius

Carbonsterren: 2 Open Clusters: 2 Globular Clusters: 6 Nevels: 1 Planetaire Nevels: 2 Sterrenstelsels: 61 Dubbelsterren: 7 Asterismen: 1

donderdag 23 april 2009

Weersomstandigheden

Transparantie: 5/5 Seeing: 5/10 Grensmagnitude: ±6.0 Maximale SQM: 21.58

Kraakhelder en windstil. De telescoop staast opgesteld in de Kendrick tent. De lucht is zo droog dat dauwbescherming niet nodig is.

Details

Tijd: 21:40 - 05:05 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar)

Waargenomen objecten: 188 in sterrenbeelden: Hydra, Virgo, Cancer, Canes Venatici, Coma Berenices, Serpens (Caput), Cygnus, Lyra, Hercules, Vulpecula & Scutum

Carbonsterren: 6 Open Clusters: 4 Globular Clusters: 4 Nevels: 4 Planetaire Nevels: 3 Supernova Restanten: 1 Sterrenstelsels: 160 Dubbelsterren: 6

zaterdag 25 april 2009

Weersomstandigheden

Transparantie: 5/5 Seeing: 5/10 Grensmagnitude: ±6.0 Maximale SQM: 21.55

Na een bewolkte avond klaart het even voor middernacht volledig op. Er zit nog wel wat vocht in de lucht. Het is windstil. De telescoop staat opgesteld in de Kendrick tent.

Details

Tijd: 0:10 - 2:35 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 72 in sterrenbeelden: Virgo & Corona Borealis

Carbonsterren: 1 Sterrenstelsels: 70 Dubbelsterren: 1

zaterdag 21 maart 2009 - MVC Berlicum

Weersomstandigheden

Transparantie: 4/5 Seeing: 7/10 Grensmagnitude: ±4.5 Maximale SQM: 20.12

Helder en windstil. Er zit nog wel wat vocht in de lucht maar minder dan de afgelopen dagen. De lampen bij de sportvelden in Vinkel zijn uit, de lichtvervuiling valt mee.

Details

Tijd: 20:45 - 0:20 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 46 in sterrenbeelden: Lynx & Cancer

Sterrenstelsels: 19 Dubbelsterren: 27

vrijdag 20 maart 2009 - MVC Berlicum

Weersomstandigheden

Transparantie: 4/5 Seeing: 7/10 Grensmagnitude: ±4.5 Maximale SQM: 20.19

Helder, de lucht is minder vochtig dan de afgelopen dagen. Het waait licht vanuit het noorden. De lampen op de sportvelden in Vinkel zijn uit, de lichtvervuiling valt mee.

Details

Tijd: 20:10 - 1:45 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 44 in sterrenbeelden: Lepus, Canis Major, Puppis, Cancer & Leo

Carbonsterren: 7 Open Clusters: 2 Globular Clusters: 1 Planetaire Nevels: 1 Sterrenstelsels: 30 Dubbelsterren: 3

donderdag 19 maart 2009 - MVC Berlicum

Weersomstandigheden

Transparantie: 4/5 Seeing: 7/10 Grensmagnitude: ±4.5 Maximale SQM: 20.22

Windstil en helder. De atmosfeer is redelijk vochtig, later op de avond neemt het af. De lampen bij de sportvelden in Vinkel zijn tot ongeveer half tien aan. Door de vochtige atmosfeer is de lichtvervuiling van de steden in de omgeving redelijk storend.

Details

Tijd: 20:55 - 1:30 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 86 in sterrenbeelden: Gemini, Lunx, Cancer, Ursa Major, Canes Venatici, Draco & Leo

Carbonsterren: 32 Open Clusters: 1 Globular Clusters: 1 Sterrenstelsels: 47 Dubbelsterren: 5

dinsdag 17 maart 2009 - MVC Berlicum

Weersomstandigheden

Transparantie: 3/5 Seeing: 4/10 Grensmagnitude: ±3.5 Maximale SQM: 19.58

Heldere maar vochtige lucht, het waait licht vanuit het noorden. De lampen op de sportvelden bij Vinkel zijn aan. Door het vocht in de lucht zijn de omstandigheden is de lichtvervuiling vrij storend. Aan het begin van de avond is de limiting magnitude ongeveer 4.0, later op de avond 3.0.

Details

Tijd: 20:25 - 21:05 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 6 in sterrenbeeld: Lynx

Carbonsterren: 5 Globular Clusters: 1

maandag 2 maart 2009 - MVC Berlicum

Weersomstandigheden

Transparantie: 3/5 Seeing: 7/10 Grensmagnitude: ±3.0 Maximale SQM: 19.59

Helder maar erg vochtige lucht, het waait heel licht vanuit het westen. First light voor de 12"LX200ACF!
Het maanlicht (bijna eerste kwartier) is vrij storend. Door de vochtige lucht is de lichtvervuiling opvallend. De lampen bij de sportvelden in Vinkel zijn tot ongeveer half tien nog aan en iIn het zuiden, waarschijnlijk in Heeswijk-Dinther is een skybeamer zichtbaar.
Het dauwlint kan de corrector plate niet continue dauwvrij houden.

Details

Tijd: 20:40 - 22:45 Telescoop: 12" LX200ACF (Polar) Waargenomen objecten: 23 in sterrenbeelden: Gemini, Cancer & Lynx

Carbonsterren: 17 Open Clusters: 2 Dubbelsterren: 4

Deze pagina bevat verslagen van waarnemingen in 2009.
Klik op foto's om ze te vergroten, of op de naam van de locatie voor meer informatie over de waarneemplaats, indien beschikbaar. De waarden zoals opgegeven voor transparantie, seeing en limiting magnitude zijn gemiddelden voor een avond of nacht. De maximale SQM waarde is gemeten aan het zenit en nergens voor "gecorrigeerd". Klik op het Excel icoontje om een met bestand de uitgewerkte waarnemingen te openen of op het kladblok icoon om een tekstbestand te openen. Door op het derde icoontje te klikken kan je een .obs bestand downloaden dat geïmporteerd kan worden in AstroPlanner V2. De afbeelding aan de rechterkant opent een overzicht van de posities van de waargenomen objecten.

Sessies 2009	:	24
Waarnemingen	:	1198